Zaburzenia w obszarze integracji sensorycznej, czyli trudności w odbieraniu, analizie i interpretacji bodźców zewnętrznych u każdego dziecka przybierają nieco odmienną formę. I choć wyznaczyć można pewne stałe objawy, to diagnoza zaburzeń IS musi być w każdym przypadku przeprowadzona indywidualnie, a zaproponowane przez terapeutów ćwiczenia dobrane do rozległości i charakteru trudności.

Integracja sensoryczna kształtuje się już od okresu płodowego życia dziecka i trwa aż do okresu szkolnego. Trudności mogą więc objawić się na różnych etapach i różnych obszarach funkcjonowania. Powodem zaburzeń integracji sensorycznej są nieprawidłowości w rozwoju układu nerwowego. Narządy odpowiedzialne za odbiór bodźców wzrokowych, słuchowych, dotykowych, smakowych funkcjonują prawidłowo, a niewłaściwa jest ich interpretacja przez mózg. Integracja sensoryczna i jej zaburzenia diagnozowana musi być więc w oparciu o zachowanie dziecka, nie zaś badanie funkcjonowania poszczególnych narządów zmysłów.

Terapia Integracji Sensorycznej jako część szeroko rozumianej pomocy osobom autystycznym

Źródło: Stefan Dzikowski, Gdańsk 1995, Oprac. Anna Różalska

Kiedy w latach 1984/85 zaczęliśmy wgłębiać się w teorie A. J. Ayres i stosować elementy Terapii Integracji Sensorycznej w leczeniu początkowo siedmiorga dzieci, mieliśmy wrażenie, że poruszamy po zupełnie nowym obszarze. Po mniej i bardziej owocnych latach pracy z dziećmi autystycznymi Terapią Zachowań, Interwencją w Postrzeganie, czy też po latach trenowania z nimi codziennych sprawności, języka i mówienia musiał nastąpić w końcu zwrot: Wszystkie dzieci autystyczne sporo czerpały z Wczesnej Interwencji i Terapii, lecz pozostawał pewien tajemniczy dystans do innych ludzi i świata rzeczy materialnych.

Nawet gdy dzieci te nauczyły się samodzielnie ubierać i rozbierać, czytać i pisać, liczyć lub poruszać poza ochronnymi ramami, pozostawały nieosiągalne i trzymały się na uboczu. Odrzucały kontakt wzrokowy i rzadko bądź wcale akceptowały głaskanie czy pieszczoty. Kontakt tych dzieci z innymi osobami pozostawał instrumentalny. Zwracały się do rodziców, rodzeństwa czy nauczycieli jedynie, aby osiągnąć coś konkretnego; nigdy jednak nie szukały kontaktu dla samego kontaktu.

Sytuacja zmieniła się diametralnie gdy zaczęliśmy stosować Terapię Integracji Sensorycznej. Między dziećmi a nami wytworzył się pewien związek, który zdawał się być zupełnie nową jakością. Dzieci cieszyły się na zajęcia terapeutyczne i szukały bliskości cielesnej. Był to proces dwukierunkowy. My również zmienialiśmy się; terapia odbywała się najczęściej na podłodze (nie przy stole); dotykaliśmy dzieci w znacznie większym stopniu niż kiedykolwiek przedtem; czuliśmy pot lęku na ich dłoniach, gdy usiłowały poradzić sobie z trudną dla nich sytuacją; odczuwaliśmy też w zupełnie innym stopniu ich radość z pomyślnie rozwiązanego zadania. Zrodziło się poczucie wspólnego działania, ponieważ to nie my (terapeuci) formułowaliśmy wszystkie szczegóły zadań, lecz pozwalaliśmy dzieciom, żeby nas prowadziły. Czuliśmy to i dzieci pokazywały nam jakiej stymulacji w danym momencie potrzebowały, która dobrze im “służyła”. Odkryliśmy przy tym, że mózg autystycznego dziecka nie zawsze starał się wyłączyć określone bodźce, że czasami potrzebował bardzo specyficznych, często prostych bodźców, aby sygnalizować reszcie organizmu: jest mi dobrze. Dzieci te były też w stanie nawiązywać kontakt wzrokowy i utrzymywać go; często spontanicznie naśladowały nasze wypowiedzi dźwiękowe i same z siebie odchodziły od swoich stereotypii. Byliśmy tym zachwyceni.